💜 اینفوگرافی قواعد درس ۱ عربی یازدهم: اسمهای مُشتق (جزئیات بیشتر)
مباحث: اسم فاعل، اسم مفعول، اسم تفضیل و اسم زمان و مکان
اسم الفاعل
(انجامدهنده کار)
تعریف: کلمهای که بر کسی یا چیزی که کار را **انجام میدهد** دلالت میکند.
قاعده (۳ حرفی): از فعلهای سه حرفی، بر وزن **فَاعِل** ساخته میشود. (مثال: عالِم، حافِظ)
قاعده (بیشتر از ۳): با **مُـ** آغاز شده و حرف ماقبل آخر آن **کسره** دارد. (مثال: مُجتَهِد)
عالِم / مُتَرجِم (ترجمهکننده)
اسم المفعول
(انجام شده بر آن)
تعریف: کلمهای که بر کسی یا چیزی که کار **بر روی آن** انجام شده، دلالت میکند.
قاعده (۳ حرفی): از فعلهای سه حرفی، بر وزن **مَفعول** ساخته میشود. (مثال: مَکتوب، مَعروف)
قاعده (بیشتر از ۳): با **مُـ** آغاز شده و حرف ماقبل آخر آن **فتحه** دارد. (مثال: مُستَخدَم)
مَکتوب / مُستَخدَم (بهکار گرفته شده)
اسم التفضیل
(صفت برتر و برترین)
تعریف: کلمهای که بر **برتری** یک صفت در یک شیء نسبت به شیء دیگر دلالت میکند.
وزن (مذکر): بر وزن **أفعَل** (مثل: أکبَر، أجمَل). این وزن برای مذکر و مفرد به کار میرود.
وزن (مؤنث): بر وزن **فُعلیٰ** (مثل: کُبریٰ، حُسنیٰ). این وزن برای مؤنث به کار میرود.
أحسَن / کُبریٰ (بهترین / بزرگترین)
اسم الزمان و المکان
(زمان و محل وقوع کار)
تعریف: کلمهای که بر **زمان** یا **مکان** انجام یک فعل دلالت میکند.
وزن رایج: معمولاً بر وزن **مَفعَل** یا **مَفعِل** میآید.
نکته مهم: برای تشخیص این دو از یکدیگر باید به **معنی جمله و مفهوم عبارت** توجه کرد.
مَکتَب / مَوقِف (اداره / ایستگاه)
💡 موفق باشید! به یاد داشته باشید که کلید یادگیری مشتقات، تمرکز بر **اوزان** آنهاست.
💜 گزارش مفصل و جامع درس ۱ عربی یازدهم 💜
موضوع: تحلیل قواعد اسمهای مُشتق (عربی، زبان قرآن ۲)
۱. اسم الفاعل (انجامدهنده کار)
اسم فاعل، نامی است که بر انجامدهنده یا صاحب یک کار یا صفت دلالت میکند.
📌 قاعده ساخت (سهحرفی - ثلاثی مجرد):
- وزن ثابت: فَاعِل
- **مثال:** کَتَبَ $\rightarrow$ کاتِب (نویسنده) / صامَ $\rightarrow$ صائِم (روزه گیر)
- **نکته ترجمه:** در فارسی به صورت صفت فاعلی (مثل «نویسنده») ترجمه میشود.
📌 قاعده ساخت (بیشتر از سهحرفی - ثلاثی مزید):
- حرف مضارعه به مُـ مضموم (ضمهدار) تبدیل میشود.
- حرف ماقبل آخر کسره میگیرد.
- **مثال:** یَجتَهِدُ $\rightarrow$ مُجتَهِد (کوشا) / یُتَرجِمُ $\rightarrow$ مُتَرجِم (مترجم)
۲. اسم المفعول (انجام شده بر آن)
اسم مفعول، بر کسی یا چیزی دلالت میکند که فعل بر روی آن واقع شده؛ گیرنده عمل است.
📌 قاعده ساخت (سهحرفی - ثلاثی مجرد):
- وزن ثابت: مَفعُول
- **مثال:** شَرِبَ $\rightarrow$ مَشرُوب (نوشیده شده) / سَمِعَ $\rightarrow$ مَسمُوع (شنیده شده)
- **نکته ترجمه:** در فارسی معمولاً با اضافه شدن پسوند «شده» (مثل «نوشته شده») ترجمه میشود.
📌 قاعده ساخت (بیشتر از سهحرفی - ثلاثی مزید):
- حرف مضارعه به مُـ مضموم (ضمهدار) تبدیل میشود.
- حرف ماقبل آخر فتحه میگیرد.
- **مثال:** یُستَخدَمُ $\rightarrow$ مُستَخدَم (بهکار گرفته شده) / یُنظَّمُ $\rightarrow$ مُنظَّم (منظم شده)
۳. اسم التفضیل (صفت برتر و برترین)
برای نشان دادن درجه برتری یک صفت نسبت به بقیه استفاده میشود.
📌 اوزان اصلی:
- مذکر (برتر): بر وزن أفعَل (مانند: **أکبَر** $\leftarrow$ بزرگتر، **أعلَم** $\leftarrow$ داناتر).
- مؤنث (برتر): بر وزن فُعلیٰ (مانند: **کُبریٰ** $\leftarrow$ بزرگترین، **حُسنیٰ** $\leftarrow$ نیکوترین).
📌 نکات کاربردی در ترجمه:
- اگر با **«مِن»** بیاید: معنی برتری (بهتر/بزرگتر) میدهد. ($$خالِدٌ أکبَرُ مِن سَعیدٍ$$)
- اگر با **«الـ»** یا مضافالیه جمع بیاید: معنی برترین (بهترین/بزرگترین) میدهد. ($$هوَ الأفضَلُ$$)
۴. اسم الزمان و المکان (زمان و مکان وقوع فعل)
بر زمان یا مکان انجام یک عمل دلالت میکنند.
📌 اوزان مشترک:
- وزن رایج: مَفعَل (مانند: مَطبَخ $\leftarrow$ آشپزخانه)
- وزن دیگر: مَفعِل (مانند: مَوقِف $\leftarrow$ ایستگاه / محل توقف)
📌 روش تشخیص نوع:
تشخیص فقط با نگاه به وزن امکانپذیر نیست. باید به قرینهها و کلمات اطراف در جمله توجه کرد:
- اگر قرینه، زمان باشد (مانند: «صَباحاً» یا «غَداً»)، اسم زمان است.
- اگر قرینه، مکان باشد (مانند: «قَریبٌ» یا «فی المَدرَسَة»)، اسم مکان است.
- **مثال:** مَوعِدُ الِامتحانِ صَباحاً (زمان) / مَوقِفُ الحافِلاتِ قَریبٌ (مکان)
✨ تسلط بر این اوزان، اصلیترین گام در ترجمه متون پیچیدهتر عربی است. موفق باشید!
📚 آزمون قواعد درس ۱ عربی یازدهم (اسمهای مشتق)
طراحی و توسعه: یاسین مرادی و ارشیا تقوی
با هر بار رفرش، ۱۰ سؤال جدید از مخزن سؤالات نمایش داده میشود.
امتیاز شما: ۰ / ۱۰
✨ تهیهکنندگان ✨
👑 ارشیا تقوی
🚀 یاسین مرادی